Język Ukraiński

Język ukraiński (ukrajinśka mowa) to język należący do grupy języków wschodniosłowiańskich, powstał z języka prasłowiańskiego. Posługuje się nim ponad 47 mln ludzi, głównie na Ukrainie, gdzie ma status języka urzędowego, używany jest również przez Ukraińców w Rosji, Stanach Zjednoczonych, Kanadzie, Mołdawii, Polsce i na Białorusi. Współczesny alfabet ukraiński stanowi odmianę cyrylicy, a obecna ortografia ustalona została zasadniczo na początku XX wieku.

Najdawniejsze ślady języka ukraińskiego pojawiają się już w XII-XIII wieku w tekstach rusko-cerkiewno-słowiańskich pisanych w zachodniej części południowej Rusi na obszarze halicko-wołyńskim. Na przełomie XIII-XIV w. podstawowe cechy fonetyki ukraińskiej były już ukształtowane. Prawdziwy przełom w dziejach ukraińskiego języka literackiego nastąpił wraz z publikacją Eneidy Kotlarewskiego w 1798 r. Wprowadził on do ukraińskiej literatury czysty język ludowy swego macierzystego dialektu połtawskiego. Duży wpływ na stabilizację nowego języka literackiego wywarł również jego dramat Natałka Połtawka.Współczesny język literacki powstał na przełomie XVIII i XIX w.

Transliteracja- to metoda przepisywania (konwersji) tekstu zapisanego oryginalnie znakami ("literami") jednego pisma fonetycznego (głoskowego czyli alfabetu), z użyciem znaków ("liter") innego pisma fonetycznego, oparta na zasadzie ścisłej odpowiedniości liter: jednemu grafemowi (literze lub literze z diakrytyką, lub stałej grupie dwóch lub więcej liter) danego systemu pisma odpowiada zawsze jeden i ten sam grafem (litera, litera ze znakiem diakrytycznym lub grupa liter) drugiego systemu.

Transkrypcja-w językoznawstwie system zapisu głosek danego języka za pomocą symboli graficznych – inaczej pisownia fonetyczna - lub system fonetycznej konwersji innego pisma.

ALFABET

Litera          Transliteracja      Transkrypcja

А а                    A a                        a

Б б                    B b                        b

В в                    V v                        w

Г г                    G g                        h

Ґ ґ                    G̀ g̀                        g

Д д                   D d                        d

Е е                    E e                        e

Є є                    Ê ê                   je, ie, e

Ж ж                  Ž ž                         ż

З з                    Z z                         z

И и 2)                I i                          y

I i                      Ì ì                          i

Ї ї                      Ї ї                        ji, i

Й й                   J j                          j

К к                   K k                          k

Л л                   L l                        l , ł

М м                 M m                         m

Н н                   N n                         n

О о                  O o                         o

П п                   P p                         p

Р р                   R r                          r

С с                   S s                           s

Т т                   T t                          t

У у                   U u                         u

Ф ф                  F f                          f

Х х                   H h                        ch

Ц ц                   C c                         c

Ч ч                  Č č                         cz

Ш ш                 Š š                          sz

Щ щ                 Ŝ ŝ                        sz cz

Ь ь                     '               (znak zmiękczenia)

Ю ю                 Û û                     ju, iu, u

Я я                   Â â                     ja, ia, a

        

Podstawowe słowa i zwroty w języku Ukraińskim:

Zwroty:

Dzień dobry (rano)                                     Доброго ранку                Dóbroho ránku

Dobry wieczór                                           Добрий вечір                 Dóbryj wéczir

Dobranoc                                                  Добраніч                        Dobránicz

Do widzenia                                              До побачення                 Do pobáczennia

Do zobaczenia                                           До зустрічі                     Do zústriczi

Cześć (przy powitaniu)                               Привіт                            Prywít

Powodzenia (przy pożegnaniu)                    Щаслива                        Szczaslýwa

Wszystkiego dobrego (przy pożegnaniu)       На все добре                  Ná wse dóbre

        

Zwroty grzecznościowe:

Proszę (uniwersalne)                              Будь ласка                  Buď láska

Dziękuję(emy)                                      Дякую(ємо)                 Diákuju (diákujemo)

Słucham (pana)?                                  Що (вам) треба?            Szczo (wam) tréba?

Co jeszcze?                                            Ще що?                      Szcze szczo?

Jestem/jesteśmy z Polski                     Я/ми з Польщі              Ja/my z póľszczi

Nie rozumiem                                     Я не розумію                Ja ne rozumíju

Nie zrozumiałem                                 Я не зрозумів               Ja ne zrozumíw

Stereotypowy obraz

Stereotypowy Ukrainiec bardzo przypomina Polaka w oczach innych narodów, jednak są też różnice. Jedną z nich jest obraz Ukraińca jako awanturnika. Pogląd ten prawdopodobnie pojawił się ze względu na Ukraińskie korzenie. Jak wiadomo Ukraińcy byli zaliczani do Rusinów, którzy byli Kozakami słynącymi ze swojej awanturniczości.

Z przeprowadzonych badań ankietowych przez Marcina Jóźko w 2002 o stereotypach etnicznych wynika że stereotyp Ukraińca w Polsce jest wyraźnie negatywny (ponad połowa badanych okazywała niechęć do Ukraińców), jednakże Polacy wskazywali także cechy pozytywne. Z badań przeprowadzonych 19.03.2011r na 75 mieszkańcach Olsztyna wynika że negatywny obraz Ukraińca wśród Polaków zanika (ok. 66% ankietowanych nie wymieniło negatywnych cech).

Najczęściej wymieniane indywidualne pozytywne cechy ukraińskie ( w ankietach w 2002r. i 2011r.):

1. Koleżeńscy, gościnni, mili wobec innych, życzliwi, otwarci, tolerancyjni, kulturalni, grzeczni, opiekuńczy

2. Pracowici, gospodarni, rzetelni, ambitni, obowiązkowi, dobra organizacja itp.

3. Lubią się bawić, weseli i pozytywne cechy związane z pracą. Można powiedzieć, że Ukraińcom i Rosjanom przypisuje się podobny zestaw cech, choć stereotyp Rosjanina jest znacznie mniej negatywny.

Określenia Ukraińców jako narodu nie różnią się zasadniczo od cech indywidualnych

Najczęściej wymieniane indywidualne negatywne cechy Ukraińców (w 2002r):

1. Określenia znamionujące porywczą niechęć, agresywność i brutalność wobec innych, oraz dzikość, awanturniczość, brutalność, bezwzględność, okrutność, zawziętość, pełnię nienawiści, wojowniczość, mściwość itp.

2. Określenia związane z nadużywaniem alkoholu, skłonnością do pijaństwa i lenistwa.

3. Cechy wskazujące na złe intencje wobec innych, nieuczciwość, nieszczerość, podstępność, dwulicowość, skłonności do: oszustwa, napaści, morderstw, tworzenia mafii, kradzieży, przemytu i korupcji.

Ankietowani wskazywali zarówno cechy wynikające z trudnej, polsko-ukraińskiej historii (np. agresywni, okrutni itp.), jak i określenia wynikające z potocznej wiedzy o Ukraińcach (pijacy, bandyci, niegospodarni itp.).

Najczęściej wymieniane indywidualne negatywne cechy Ukraińców (w 2011)

1. Określenia związane z nadużywaniem alkoholu

2. skłonności do: oszustwa, napaści

Przedstawiciele Ukraińców w Polsce.

Znani Ukraińcy w Polsce

Bogdan Huk - ur. 1 maja 1964 w Morągu, dziennikarz narodowości ukraińskiej specjalizujący się w tematyce mniejszości ukraińskiej i stosunków ukraińsko-polskich w Polsce po II wojnie światowej.

Miron Kertyczak - ur. 29 stycznia 1955 w Żugieniach, zm. w nocy z 25 na 26 stycznia 2006 w Markach, polski działacz społeczny pochodzenia ukraińskiego, prezes Związku Ukraińców w Polsce w latach 1996–2006.

  

Andrzej Michalczuk - ur. 3 listopada 1967 roku w Kijowie, Ukraińska SRR, ukraiński piłkarz grający na pozycji obrońcy, a wcześniej napastnika. Posiada obywatelstwo polskie.

Bohdan Osadczuk-pseud. Berlińczyk, Alexander Korab (ur. 1 sierpnia 1920 w Kołomyi), kraiński publicysta i dziennikarz, sowietolog, badacz historii Europy Środkowo-Wschodniej.

Olga Pasiecznik-ur. 1968 w Równem, Ukraina, śpiewaczka (sopran) pochodzenia ukraińskiego, mieszkająca na stałe w Polsce. Poza Polską używa nazwiska w transkrypcji na angielski: Olga albo Olha Pasichnyk. Córka Ihora Pasicznyka i Jadwigi (z d. Antonowicz). Ojciec jest pierwszym rektorem Uniwersytetu Państwowego „Akademia Ostrogska”.

 

Weronika Marczuk-Pazura- właśc. Ołena Marczuk (ur. 28 listopada 1971 w Kijowie) – ukraińska aktorka i producentka filmowa, prawniczka.   

  

Taras Protsyuk (ur. 18 stycznia 1968 w Iwano-Frankiwsku, zm. 8 kwietnia 2003 w Bagdadzie) – ukraiński dziennikarz, kamerzysta Agencji "Reuters".Od 1995 roku mieszkał w Polsce. Tutaj także miał rodzinę – żonę i dzieci. Zginął w czasie pracy w momencie, gdy Hotel Palestyna w Bagdadzie został ostrzelany przez wojska amerykańskie. Wcześniej pracował między innymi w Pakistanie i Afganistanie. Pamięci Tarasa jego przyjaciele – dziennikarze: Jan Mikruta i Przemysław Marzec poświęcili książkę Bagdad. 67 dni, opisującą ich pracę w ogarniętym wojną mieście.

Ostap Steca-ur. 1900 w Komańczy  zm. 1978 ukraiński, radziecki oraz polski wojskowy łemkowskiego pochodzenia, generał ZSRR oraz generał brygady LWP.

Miron Sycz-ur. 3 stycznia 1960 w Ostrym Bardzie polski polityk ukraińskiego pochodzenia, działacz Związku Ukraińców w Polsce, nauczyciel, samorządowiec, poseł na Sejm VI kadencji.

Pawło Szandruk-ur. 28 lutego 1889 we wsi Borsuki, gm. Borsuki w pow. krzemienieckim na Wołyniu w majątku Rzewuskich (obecnie rejon łanowiecki w obwodzie tarnopolskim), zm. 15 lutego 1979 w Trenton generał-chorąży Armii URL (1920), pułkownik dyplomowany Wojska Polskiego (1938). Od 17 marca 1945 przewodniczący Ukraińskiego Komitetu Narodowego i głównodowodzący Ukraińskiej Armii Narodowej w stopniu generała-porucznika armii ukraińskiej. Kawaler Orderu Virtuti Militari (1965) za dowodzenie w wojnie obronnej 1939 r.

Izydor Szaraniewicz-ur. 16 lutego 1829 w Kozarze, Galicja Wschodnia, zm. 3 grudnia 1901 we Lwowie, historyk polski pochodzenia ukraińskiego, profesor Uniwersytetu Lwowskiego, członek Akademii Umiejętności w Krakowie.

 Rostisław Wygranienko-ur. 12 października 1978 w Symferopolu polski organista pochodzenia ukraińskiego.